Chính trị tư tưởng
Phát triển văn hóa nhà trường - một yếu tố rất cơ bản để giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho học sinh

Từ khi kinh tế nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, việc giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống cũng như việc xây dựng hệ giá trị đạo đức mới ở nước ta đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần phải được giải quyết. Thực tế cho thấy, trong đời sống xã hội đã có những biểu hiện xem nhẹ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, chạy theo thị hiếu không lành mạnh. Cuộc đấu tranh giữa cái tiến bộ và cái lạc hậu, giữa lối sống lành mạnh trung thực, có lý tưởng với lối sống ích kỷ, thực dụng đang diễn ra hàng giờ, hàng ngày. Bên cạnh những hệ giá trị mới được hình thành trong quá trình hội nhập, những cái tiêu cực cũng đang xâm nhập vào đạo đức, lối sống của nhiều tầng lớp nhân dân, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ, trong đó đáng chú ý là học sinh, sinh viên.

Để vào đời, các em không chỉ mang theo vốn kiến thức được học mà phải là người có đạo đức tốt, có lý tưởng,"trước khi thành tài thì phải thành nhân". Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã từng nói: "có tài mà không có đức thì là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó".

Xác định được tầm quan trọng của công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh thiếu niên trong giai đoạn hiện nay, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức lối sống cho thanh thiếu niên. Ngày 24 tháng 03 năm 2015, Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị số 42-CT/TW "Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015-2030"; Ngày 28 tháng 8 năm 2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1501/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án "Tăng cường giáo dục lí tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015-2020".

Một trong những yếu tố cơ bản để giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho học sinh trong giai đoạn hiện nay là phát triển văn hóa nhà trường. Văn hóa nhà trường có vai trò quan trọng, tác động mạnh mẽ tới chất lượng giáo dục. Có thể coi văn hóa nhà trường là kỹ năng sống của học sinh, giúp học sinh thích nghi với xã hội, có thể tự điều chỉnh mình phù hợp với hoàn cảnh, ứng xử hợp lẽ với cuộc sống xung quanh. Trong mỗi nhà trường, văn hóa được xây dựng trên các mối quan hệ: quan hệ giữa con người với thiên nhiên, cảnh quan; quan hệ giữa con người với con người (thầy - thầy, thầy - trò, thầy - phụ huynh, trò - trò). Trong đó, quan hệ thầy - thầy, thầy - trò có vai trò quan trọng nhất.

Văn hóa nhà trường có những biểu hiện tích cực như: Tạo dựng và nuôi dưỡng "bầu không khí" cởi mở, dân chủ, hợp tác, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau; Mỗi cán bộ, giáo viên đều biết rõ công việc mình phải làm, hiểu rõ trách nhiệm, luôn có ý thức chia sẻ trách nhiệm, tích cực tham gia vào việc dạy và học; Xây dựng mối quan hệ ứng xử, tôn trọng, hiểu biết lẫn nhau, học hỏi lẫn nhau giữa thầy và trò; Khuyến khích học sinh phát biểu, bày tỏ quan điểm cá nhân; Xây dựng và thực hiện nội quy nhà trường, nội quy lớp học,…

Văn hóa nhà trường ảnh hưởng trực tiếp đến các thành viên trong nhà trường: Đối với giáo viên, văn hóa nhà trường có tác động ảnh hưởng khuyến khích mối quan hệ hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau. Giáo viên cảm thấy thoải mái, dễ dàng thảo luận về những vấn đề khó khăn mà họ đang gặp phải. Giáo viên cùng hợp tác với lãnh đạo nhà trường để thực hiện mục tiêu giáo dục đề ra; Đối với học sinh, văn hóa nhà trường có tác động tạo ra một bầu không khí học tập tích cực. Học sinh cảm thấy tự tin, thoải mái, vui vẻ, ham học, được thừa nhận, được tôn trọng, cảm thấy mình có giá trị. Học sinh thấy rõ trách nhiệm của mình, nỗ lực đạt thành tích học tập tốt nhất, tạo ra môi trường thân thiện, an toàn, cởi mở và tôn trọng.

Văn hóa nhà trường là môi trường rất quan trọng đề rèn luyện nhân cách và giáo dục thế hệ trẻ trở thành những con người sống có hoài bão, có lý tưởng tốt đẹp. Xây dựng văn hóa nhà trường phải được coi là vấn đề quan trọng, có tính sống còn đối với mỗi nhà trường, vì nếu học đường mà thiếu văn hóa thì không thể làm được nhiệm vụ giáo dục nhân cách toàn diện cho thế hệ trẻ, làm ảnh hưởng tới chất lượng giáo dục và đào tạo. Xây dựng văn hóa nhà trường là hướng tới những giá trị, chuẩn mực, niềm tin và hành vi ứng xử của các thành viên trong nhà trường, làm cho giáo dục nhà trường trở nên có chất lượng và hiệu quả.

 Vậy văn hóa nhà trường là gì? Có thể hiểu đó là những quan niệm, chuẩn mực quy định cách xử sự giao tiếp giữa người học với nhau, giữa thầy với trò và ngược lại; là cách học và tiếp thu kiến thức. Văn hóa nhà trường còn được thể hiện qua triết lý giáo dục của nhà trường, qua hành vi giao tiếp, cách ăn mặc, cách ứng xử với cảnh quan môi trường,…

Vai trò của nhà trường trong phát triển văn hóa nhà trường

Hiện nay, trong quá trình phát triển và hội nhập, quan điểm giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho học sinh luôn cần sự đổi mới để góp phần xây dựng văn hóa nhà trường lành mạnh, trong sáng, phù hợp với môi trường giao dục của thời đại toàn cầu hóa. Nhiều trường học đã xây dựng một số loại văn hóa để giáo dục học sinh như: văn hóa chào, văn hóa đọc, văn hóa tiết kiệm, văn hóa bảo vệ môi trường, văn hóa tham gia các hoạt động tập thể, văn hóa sử dụng điện thoại, văn hóa ăn mặc, văn hóa giúp đỡ nhau trong học tập…để góp phần đổi mới hình thức giáo dục đạo đức, lối sống cho các em.

Trong nhà trường, người giáo viên có vai trò rất quan trọng trong xây dựng văn hóa nhà trường. Nhiệm vụ của giáo viên không chỉ dừng lại ở truyền thụ kiến thức, kỹ năng mà quan trọng hơn cả là chức năng "trồng người". Đặc biệt là người giáo viên chủ nhiệm có vai trò quan trọng trong việc xây dựng văn hóa lớp học, văn hóa nhà trường. Giáo viên chủ nhiệm là người trực tiếp tiếp xúc với học sinh và cha mẹ học sinh nên sẽ là tấm gương cho học sinh noi theo. Vì vậy, để văn hóa trở thành thói quen trong nếp sống hàng ngày thì chính người giáo viên là người mẫu mực trong thực hiện các nội dung phát triển văn hóa nhà trường như:

            - Văn hóa chào: Khi học trò chào thầy/cô, thầy/cô cũng có cử chỉ thân thiện đáp lại.

            - Văn hóa đọc: Khuyến khích xây dựng thư viện tại lớp, chia sẻ sách hay và các bài viết về giá trị sống, các bài văn hay được gắn lên bảng tin của lớp. Nếp sống văn minh thanh lịch và các giá trị văn hóa cũng được tuyên truyền ngay tại lớp và các em được tiếp cận thường xuyên.

            - Văn hóa tiết kiệm: Biết tắt điện, khóa nước khi không sử dụng, thu gom giấy vụn…được làm hàng ngày như một thói quen.

            - Văn hóa bảo vệ môi trường: Vệ sinh lớp học, thực hiện khẩu hiệu "thấy rác là nhặt", phân loại rác và bỏ rác đúng nơi quy định, không ăn kẹo cao su trong trường; trang trí lớp học sạch đẹp, thân thiện…

            - Văn hóa sử dụng điện thoại và các thiết bị điện tử thông minh: Giáo viên, học sinh tắt, không sử dụng các thiết bị điện tử cá nhân trong giờ học, các giờ sinh hoạt ngoại khóa tập thể. Thầy/cô giáo định hướng về cách khai thác, sử dụng các thiết bị đó đúng mục đích học tập và phù hợp với tâm lý lứa tuổi, sử dụng và giao tiếp trên mạng xã hội ở các trang chính thức có sự kiểm duyệt của các cơ quan chức năng.

            - Văn hóa ăn mặc: Phong cách ăn mặc, tác phong, ứng xử, giao tiếp của giáo viên và học sinh cũng là những yếu tố quan trọng góp phần xây dựng văn hóa nhà trường. Thầy/cô giáo ăn mặc đúng với phong cách của nhà giáo, không phô trương, khác kiểu. Học sinh mặc quần áo đồng phục hoặc những bộ quần áo phù hợp với lứa tuổi học đường, không mặc hở hang, lòe loẹt, không nhuộm tóc…

            - Văn hóa giúp đỡ nhau trong học tập: Học tập là hoạt động chủ đạo của học sinh. Giúp đỡ nhau trong học tập để cùng nhau tiến bộ là một việc làm cần thiết, phản ánh tính văn hóa trong quá trình học cùng nhau ở trên lớp, ở nhà trường, tại gia đình,…Giúp đỡ nhau trong học tập sẽ tạo điều kiện hiểu nhau hơn, tăng cường các mối quan hệ tốt đẹp giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với thầy/cô giáo, với cha mẹ học sinh.

Vai trò của gia đình trong phát triển văn hóa nhà trường

Coi trọng phối kết hợp giáo dục đạo đức cho học sinh giữa nhà trường và gia đình là một yêu cầu có tính nguyên tắc. Gia đình là môi trường văn hóa đầu tiên, nơi mà mỗi cá nhân liên tục được tiếp nhận những tình cảm tốt đẹp từ các thành viên trong gia đình. Gia đình truyền thụ cho cá nhân những giá trị văn hóa truyền thống, cũng như những giá trị văn hóa hiện đại, tạo nên giá trị xã hội và nhân cách văn hóa của mỗi con người. Gia đình có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục nhân cách, đạo đức, phẩm chất của con người. Gia đình phải có vai trò, tiếng nói quan trọng trong việc ngăn chặn những cái xấu của xã hội, giúp nhà trường và cùng với nhà trường xây dựng văn hóa nhà trường ngày càng tốt đẹp.

Tóm lại, phát triển văn hóa nhà trường là một yếu tố hết sức quan trọng trong việc giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho học sinh; rèn luyện, hình thành nhân cách cho học sinh trở thành những con người có lý tưởng, hoài bão, ước mơ cao đẹp, góp phần xây dựng nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa ngày càng phát triển, văn minh./.

                                                                                                                        Hồng Sơn
Quay lại In bài viết

Các tin liên quan
 Trang đầu    1    Trang cuối  

Hình ảnh hoạt động

Video clip

Tra cứu điểm thi